است كه در جنگلهاى بخور منطقه حضرموت و مهره به دست مىآمد . ادويه معطر و حيوانات كمياب و پرارزش هند مانند طاووس و بوزينه و نيز كالاهاى ديگر از افريقا ( سومالى ) از راه دريا به جزيرهء اسكوترا ( سقوطره ) و عمان ، در جنوب شرقى عربستان ، وارد مىشد و از آنجا با كالاهاى جنوب غربى عربستان بويژه بخورات از راه شرقى عربستان به هجر ( در احساء ) و سپس به بابل و تدمر و فلسطين و از آنجا به بنادر صور و صيدا در ساحل مديترانه ( از مراكز فينيقيان ) برده مىشد . ازمعان ( سحار ) و دلمون « 1 » ( بحرين ) جادهء ديگرى به حضرموت و سواحل جنوبى يمن و سپس از مغرب عربستان در مناطقى كه معينيان و سبئيان و دولتهاى ديگر جنوب و غرب عربستان حكومت مىكردند ، عبور كرده و سپس از طريق مكه و احتمالا يثرب ( مدينه ) به بندر ايله ( بندر عقبه ) و از آنجا به شبه‌جزيرهء سينا و مصر يا به شهر غزّه در كرانهء مديترانه و از آنجا به ديگر شهرهاى سوريه و فلسطين و فينيقيه . . . و آسياى صغير و درياى اژه ( بحر الجزاير ) و يونان مىرسيد . « 2 » ظاهرا در اين جاده‌ها پس از ظهور اسلام نيز رفت‌وآمد برقرار بوده و آباديهايى در طول اين جاده‌ها به چشم مىخورده است . جغرافيادانان مسلمان فاصلهء آباديها را از بندرها و شهرهاى واقع در جنوب عربستان تا شمال با ماه و مرحله و ميل تعيين كرده‌اند . به نوشتهء اصطخرى ، فاصله عدن ( محل ورود كالاها ) تا مكه حدود يك ماه است و از دو جاده به مكه مىروند : يكى بر ساحل دريا كه دور تر است ، و جادهء ديگر از صنعاء ( پايتخت يمن ) و صعده و جرش و نجران و طايف گذشته به مكه مىرسيد كه كوتاهتر است . « 3 » به نوشته ابن رسته ، از مكه تا مدينه حدود 266 ميل فاصله بوده است . « 4 » به نوشتهء مقدسى اين راه حدود 11 مرحله [ هر مرحله 6 فرسنگ ] بوده است . « 5 » جادهء دمشق تا شهر مدينه را اصطخرى حدود 20 مرحله نوشته است . « 6 » فيليپ حتّى مىنويسد : سفر كاروانها ( ى بازرگانى ) از معين ( يعنى قرناو پايتخت

--> ( 1 ) . Dilmun ( 2 ) . تاريخ عربستان و قوم عرب ؛ جزء 1 و 2 ، ص 20 . ( 3 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 28 . ( 4 ) . الاعلاق النفيسه ؛ ص 177 - 178 . ( 5 ) . احسن التقاسيم ؛ ص 106 . ( 6 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 27 .